Се помалку надеж за мир

Надежите за брз крај на тримесечната војна меѓу Соединетите Држави и Иран нагло се намалија, откако двете страни јавно ги ублажија очекувањата за итен мировен пробив. Американскиот претседател Доналд Трамп преку својот профил на својата социјална мрежа „Truth Social“ испрати остра порака до домашните критичари, порачувајќи дека нема намера да прави компромиси кои би биле на штета на Вашингтон.

Трамп децидно нагласи дека потенцијалниот мировен договор или ќе ги исполни сите американски стандарди, или воопшто нема да биде потпишан.

 „Договорот со Иран или ќе биде одличен и значаен, или воопшто нема да има договор. Ќе биде точна спротивност на катастрофата од Заедничкиот сеопфатен план за акција испреговарана од пропаднатата администрација на Обама, што беше директен и отворен пат до нуклеарно оружје за Иран. Не, јас не правам такви договори!“

Истовремено, американскиот државен секретар Марко Рубио од Њу Делхи порача дека Вашингтон ќе ѝ даде шанса на дипломатијата, но предупреди дека доколку таа не успее, Соединетите Држави ќе се справат со земјата на „друг начин“. Рубио додаде дека Трамп веќе им наложил на преговарачите да не брзаат со каков било предлог.

Дека патот до финалниот потпис е сè уште долг потврдија и од Техеран. На редовен брифинг со новинарите, портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаи, истакна дека иако постои начелна рамка од 14 точки, носењето одлуки во Америка е сериозно загрозено.

 „Точно е дека дојдовме до заклучок во врска со голем дел од темите за кои се дискутираше. Но, да се каже дека тоа значи оти потпишувањето на договорот е скорешно, никој не може да изнесе такво тврдење од истите причини што и самите ги спомнавте. Затоа што креирањето политики и носењето одлуки во Америка се фатени во еден вид институционализирана нестабилност.“

Багаи појасни дека актуелните преговори се насочени исклучиво кон завршување на воениот конфликт и прекин на американската поморска блокада, а не кон нуклеарната програма на земјата.

„Фокусот на преговорите е на завршување на војната, а во оваа фаза не зборуваме за деталите од нуклеарното прашање.“

 Иранскиот портпарол се осврна и на прашањето за контролата и безбедноста на Ормутскиот теснец, кој е еден од главните економски и стратешки јазли на Блискиот Исток. Багаи децидно отфрли дека Иран планира да воведе класични давачки за меѓународниот сообраќај, но потенцираше дека одржувањето на безбедноста има своја цена.

„Ние не наплаќаме патарини. Нема патарина. Според мое мислење, треба да се биде внимателен при изборот на зборовите. Ние не бараме да наплаќаме патарини. Природно, во текот на овој процес се обезбедуваат одредени услуги — како што се навигациски услуги и неопходни мерки за заштита на животната средина во Хормушкиот теснец, Персискиот Залив и Оманското Море. Тие вклучуваат трошоци што мора да се наплатат. Тие не треба да се опишуваат како патарини или давачки.“

 Зад дипломатските тактизирања на двете страни стојат длабоки и нерешени несогласувања. Покрај замрзнатите ирански нафтени приходи вредни десетици милијарди долари во странските банки, кои Вашингтон сè уште одбива да ги ослободи, тензиите дополнително се соочуваат и со барања за меѓународна правда.

Техеран веќе поднесе домашни и меѓународни тужби до Меѓународниот кривичен суд за американскиот ракетен напад врз основно училиште во јужниот град Минаб, извршен на почетокот на војната, во кој загинаа над 160 лица, главно деца. Додека Иран инсистира на одговорност за ова, како што тие го класифицираат, воено злосторство и запирање на војната на сите фронтови вклучувајќи го и Либан, преговорите остануваат заглавени меѓу црвените линии на Вашингтон и Техеран.